Boeddhistische waarden

Ethische en spirituele principes worden samengevat onder de term boeddhistische waarden. Ze bieden richtlijnen voor het samenleven in de maatschappij en voor individuele ontwikkeling.

Medeleven
Mededogen betekent dat je het lijden van anderen en van jezelf erkent en het verlangen ontwikkelt om hen en jezelf te helpen. Om dit te kunnen doen, moeten de oorzaken van lijden nader worden geanalyseerd. Lijden moet hier niet alleen begrepen worden in verband met ziekte en dood, maar omvat ook de gevolgen van het "mentale vergif" van hebzucht, haat en onwetendheid.

Wijsheid
Wijsheid verwijst naar het begrip van de werkelijkheid, in het bijzonder het besef van vergankelijkheid, de perceptie van lijden en het ontbreken van een vast zelf. Het rekent af met illusionaire en egocentrische denkwijzen.

Niet-schade
Het principe van het vermijden van schade roept ons op om geen enkel bewust wezen te schaden, noch fysiek, noch door woorden of gedachten. Dieren vallen hier ook onder als wezens met gevoel.

Ethisch spreken en gedrag
Mensen moeten eerlijk, vriendelijk en constructief spreken en handelen. Weloverwogen spreken en reflectief handelen zijn elementen van het Achtvoudige Pad, dat een centrale richtlijn is van de boeddhistische ethiek.

Mindfulness
Mindfulness betekent aanwezig zijn in het huidige moment zonder overhaast te oordelen. Het is de basis voor het ontwikkelen van helderheid, concentratie en inzicht in de eigen motieven en waarnemingen.

Zuinigheid
Reflectie en tevredenheid met wat men heeft is een essentiële benadering in het boeddhisme, die leidt tot innerlijke vrede en terughoudendheid van overmatig verlangen. Hebben en willen worden hier gezien als een positieve motivatie, maar ook als een mogelijke oorzaak van lijden.

Gelijkmoedigheid
Gelijkmoedigheid is het vermogen om te erkennen dat geluk en lijden als dualiteiten in het leven kunnen voorkomen en om hun wederzijdse voorwaardelijkheid te kunnen bevatten.

Ethisch gedrag
De vijf ethische basisprincipes voor leken* zijn:
- Niet om een leven te nemen (egoïstische motivatie).
- Niet stelen (synoniem voor hebzucht).
- Geen misbruik maken van seksualiteit (schade toebrengen aan de betrokkenen).
- Geen valse woorden spreken (synoniem voor haat en onwetendheid).
- Geen bedwelmende middelen gebruiken (vertroebeling van de geest).
* De geloften van gewijde boeddhistische monniken en nonnen zijn uitgebreider.

Vrijgevigheid (Dana)
Vrijgevigheid is een kernwaarde die leidt tot de vermindering van gehechtheid en de bevordering van gemeenschap en mededogen. Veel boeddhistische leraren geven onderricht op danabasis, wat gelijk staat aan een donatie. Het bedrag van de donatie wordt door de deelnemer zelf bepaald.

Geduld
Geduld helpt om boosheid en wrok te relativeren. Het overwinnen van hebzucht, haat en onwetendheid, die beschouwd worden als de drie "vergiften van de geest", vereist veel geduld met jezelf en je medemensen. In het boeddhisme bestaan hiervoor verschillende meditatie- en oefenbenaderingen.

Stefan Lachmann